Dental 3B baskı nedir? Reçine yazıcılar ve kazımayla farkı

Baskı ile kazıma arasındaki temel fark

Diş kazımada elimizde hazır bir blok ya da disk vardır; frez bu bloktan fazlasını kaldırır ve geriye restorasyon kalır. Baskıda süreç tersine işler. Yazıcı boş bir tabladan başlar ve parçayı ince katmanlar hâlinde üst üste ekleyerek kurar. Bu yüzden baskıya “eklemeli üretim”, kazımaya “eksiltmeli üretim” de denir.

İki yolun başlangıç dosyası aynıdır. Tasarım yazılımında hazırlanan parça STL dosyası olarak dışarı alınır; kazınacaksa CAM yazılımına, basılacaksa yazıcının dilimleme yazılımına gider. Yani 3B baskı, CAD/CAM zincirinin üretim ucunda frezenin yanına eklenmiş ikinci bir araçtır, onun yerini alan bir şey değildir.

Pratikte işler şöyle ayrışır. Zirkonyum ve lityum disilikat gibi kalıcı seramikler kazınır, çünkü malzemenin dayanımı fabrikada üretilmiş bloktan gelir. Çalışma modeli, cerrahi rehber, gece plağı, kişiye özel ölçü kaşığı ve çoğu geçici iş ise basılır. Hareketli protezler ve kalıcı reçine kronlar için de reçineler var; Caussin ve arkadaşları bu kullanımları doğrulayan bağımsız deneysel ve klinik çalışmaların henüz eksik olduğunu yazıyor.

SLA, DLP ve LCD arasındaki fark

Dişçilikte kullanılan yazıcıların büyük kısmı aynı ilkeyle çalışır: bir tank sıvı reçine vardır, ışık bu reçinenin istenen kısmını sertleştirir, tabla bir katman kalınlığı kadar kalkar ve işlem tekrarlanır. Caussin ve arkadaşlarının derlemesi bu grubu (vat photopolymerization) doğruluğu, tekrarlanabilirliği, maliyeti ve çok yönlülüğü nedeniyle dişçilikte referans teknoloji olarak tanımlar. Farklar ışığın nasıl verildiğindedir.

SLA’da bir lazer her katmanı nokta nokta çizer. Derleme SLA’yı genel olarak DLP ve LCD’den hassas sayar, ama tablaya konan parça sayısı arttıkça baskı süresi de uzar. DLP’de bir projektör bütün katmanı tek seferde aydınlatır; tablada bir parça da olsa on parça da olsa katman süresi aynıdır. LCD (mSLA) yazıcılarda ışık bir LCD ekranın arkasından gelir. Derlemeye göre bunlar SLA ve DLP’ye göre kabaca 2 ila 10 kat daha ucuzdur, ama ısınmaya yatkındır ve ekran zamanla yıpranan bir sarf parçasıdır.

Doğruluk, katman kalınlığı ve baskı açısı

Caussin ve arkadaşlarına göre dental baskıda katman kalınlığı tipik olarak 25 µm ile 200 µm arasındadır. Katmanı 100 µm’den 50 µm’ye indirmek katman sayısını ve baskı süresini iki katına çıkarır. Aynı derleme, endikasyonların çoğunun yaklaşık 100 µm doğruluk istediğini belirtir.

Parçanın tablaya hangi açıyla yerleştirildiği de sonucu etkiler. Caussin ve arkadaşları, destek kullanıldığında 45 derecelik yerleşimin en doğru sonucu verdiğini yazar. El Mesbahi ve arkadaşlarının sabit protezler üzerine yaptığı sistematik derleme ise tabloyu biraz karıştırıyor: baskı açısı ve katman kalınlığının uyumu etkilediği açık, ancak çalışmalar arasındaki farklar yüzünden tek bir en iyi kombinasyon belirlenemiyor. Bazı çalışmalarda 0 derece, bazılarında 30 ya da 45 derece öne çıkmış. Açı seçiminin bir de üretim tarafı var. Caussin ve arkadaşlarına göre 0 derece en hızlı yerleşimdir; 90 dereceye yaklaştıkça baskı uzar, ama tablaya daha çok parça sığar, bu da toplu işlerde işe yarar. Bu yüzden ilk ayar olarak reçine üreticisinin önerdiği yerleşim ve katman kalınlığı kullanılır, sapmalar oradan ölçülür.

Kazımayla karşılaştırmaya gelince, Sidhom ve arkadaşlarının laboratuvar çalışmasında PMMA’dan kazınmış ve SLA ile basılmış çalışma modelleri arasında doğrulukta anlamlı fark bulunmadı. Aynı çalışmada basılan ve kazınan geçici köprülerin kenar uyumu da benzer çıktı. Grup başına dört örnekle yapılmış bir çalışma genelleme için yetmez, ama geçici işlerde baskının kazımanın gerisinde kalmak zorunda olmadığını gösteriyor.

Baskıdan sonra yapılanlar

Baskı makineden çıktığında iş bitmiş değildir. Caussin ve arkadaşları son işlemleri beş adımda sayar:

1. Çözücüde yıkama (genellikle %99 izopropil alkol)
2. Kurutma
3. Işıkla son sertleştirme (post-curing)
4. Desteklerin alınması
5. Gerekirse cila

Derleme bu aşamayı sürecin muhtemelen en sınırlayıcı adımı olarak niteler. Parçayı çözücüde fazla bekletmek dayanımı düşürebilir. Son sertleştirmede de her reçinenin kendi önerilen cihazıyla kullanılması gerekir, çünkü dalga boyu uymazsa reçine tam sertleşmez. Yazarlar biyouyumlu reçineler ile model gibi biyouyumlu olmayan reçineler için en az bir ayrı alkol banyosu tutulmasını da öneriyor.

Laboratuvar ve mevzuat tarafı

Baskı, laboratuvara ağız içi taramadan gelen işlerin modelini çıkarmanın en pratik yoludur. Tarama dosyasından basılan dijital model üzerinde kenar kontrolü yapılır, kazınan restorasyon prova edilir, porselen ya da boya katmanları tamamlanır. Bu yüzden yazıcı, freze makinesiyle aynı tezgâhta düşünülmesi gereken bir cihazdır; freze tarafı için dental freze makinesi nedir yazısına da bakabilirsiniz.

Klinik tarafında da yazıcılar yaygınlaşıyor. Caussin ve arkadaşlarına göre bugün muayenehanede restorasyon basmaya imkân veren teknolojiler yalnız DLP ve LCD. Bazı geçici ve plak işlerinin klinikte basılması bu yüzden şaşırtıcı değil. Öte yandan kalıcı seramik restorasyonlar için klinikteki yazıcı bir seçenek değil; orada hâlâ blok, freze ve fırın konuşuluyor. Laboratuvarın işi, gelen her dosya için basılacak parçayla kazınacak parçayı doğru ayırmaktır.

Mevzuat tarafında Caussin ve arkadaşları Avrupa’daki uygulamayı anlatır: ağız içinde kalacak protetik parçaları basan hekim, kişiye özel tıbbi cihaz üreticisi olarak kendini bildirmek ve ürettiği her parça için bir beyan düzenlemek zorundadır. Model baskısı bu yükümlülüğün dışında tutulur. Yazarlar ayrıca onaysız reçine profilleriyle ve sertifikasız baskı zincirlerinde kişiye özel cihaz basılmamasını önerir. Bu yorum Türk mevzuatı için yazılmadı; Türkiye’deki laboratuvar ruhsatı ve yükümlülükler için diş protez laboratuvarı açma şartları yazısına bakabilirsiniz.

Metal tarafında ise reçine yazıcıların yerini toz metal ile çalışan lazer sistemleri alır. Krom-kobalt iskeletlerin bu yolla nasıl üretildiği lazer sinterleme sayfasında anlatılıyor.