STL dosyası nedir? Diş tasarımında 3B dosya

STL dosyası nedir, neyi tarif eder?

STL, bir nesnenin dış yüzeyini küçük üçgenlerle tarif eden 3B dosya biçimidir. Adı ilk 3B baskı yönteminden, stereolitografiden gelir; bugün neredeyse her 3B programın okuduğu ortak bir dil olmuştur.

Fikir basittir: eğri bir yüzeyi tek parça tarif etmek zordur, ama onu çok sayıda küçük düz üçgene bölmek kolaydır. Her üçgen üç köşe noktasıyla ve hangi yöne baktığıyla kaydedilir. Komşu üçgenler kenarlarını paylaşır ve birlikte kapalı bir kabuk örer. Buna üçgen ağ denir.

Bir benzetme: futbol topu tek parça deri değil, birbirine dikilmiş düz parçalardır. Parçalar küçüldükçe top yuvarlaklaşır. STL de böyledir; üçgen ne kadar küçük ve sıksa yüzey o kadar pürüzsüz görünür.

STL yalnız kabuğu tarif eder; içi boştur. Bir kronun STL’sinde dış yüzey, kenar ve dişe oturacak iç yüzey vardır, ama “içi zirkonyum” gibi bir bilgi yoktur. Malzemeyi CAM yazılımında siz seçersiniz.

STL neden renk taşımaz?

Çünkü bu dosya biçimi yalnız üçgenlerin geometrisini tutar; renk için bir alanı yoktur. 3Shape, kendi taramalarını STL olarak dışa aktarınca rengin kaybolduğunu ama geometri kalitesinin kendi dosya biçimindekiyle aynı kaldığını belirtir.

Renk kaybolunca onunla birlikte görülen şeyler de gider. Gri bir STL’de diş etinin dişe nerede değdiği, dişin tonu ya da tarama sırasında görülen bir çürük lekesi seçilmez; teknisyen kenarı yalnız biçimden okumak zorunda kalır.

Hekimin ya da teknisyenin çizdiği marjin çizgisi gibi tasarım bilgileri de STL’nin içinde yoktur. Örneğin inLab, STL’nin yanına bu bilgileri taşıyan ayrı bir dosya yazar. STL bir ölçü birimi de kaydetmez; dental yazılımlar içindeki sayıları milimetre olarak okur.

PLY ve OBJ ne zaman kullanılır?

Renk gerektiğinde. PLY ve OBJ da yüzeyi üçgen ağla tarif eder, ama renk ya da doku bilgisi de taşıyabilir. Medit, renkli tarama verisini başka bir programa aktarırken PLY ya da OBJ önerir; 3Shape renkli dışa aktarımı PLY olarak verir.

Pratik kural: kron tasarlamak ve kazımak için STL yeter. Teknisyen diş eti sınırını ya da komşu dişlerin rengini görmek istiyorsa hekimden PLY ya da OBJ ister. Taramanın nasıl alındığını CAD/CAM nedir yazısı anlatıyor.

Üçgen sayısı dosyayı nasıl etkiler?

Üçgen arttıkça ayrıntı artar, dosya da büyür. Bu yüzden bazı programlarda dışa aktarırken üçgen sayısını azaltan bir seyreltme (İngilizce decimate) ayarı vardır. Dosya küçülür ve kolay gönderilir, ama marjin gibi ince ayrıntılar yumuşayabilir.

3Shape’in laboratuvar yazılımında tarama STL olarak dışa aktarılırken önerilen ayar seyreltmenin kapalı olmasıdır. Kural genel olarak da geçerli: kazılacak bir dosyayı küçültmek için ayrıntıdan vazgeçmeyin.

Bozuk STL dosyası nasıl anlaşılır?

Üç tipik kusur vardır ve hepsi kazımayı bozar:

• Delik: bazı üçgenler eksiktir, kabuk kapanmaz. Tarayıcının göremediği dar bir aralık çoğu zaman böyle bir boşluk bırakır.
• Ters yüzey: her üçgenin bir “dış” yönü vardır. Yönü ters kaydedilen üçgenlerde program içle dışı karıştırır; görüntüleyicide çoğu zaman farklı renkte görünür.
• Kopuk parçalar ve iç içe geçen üçgenler: asıl yüzeyden ayrı küçük adacıklar ya da birbirinin içinden geçen yüzeyler. Taramada yanak, dil ya da pamuk rulosu kısa bir an görüntüye girerse dişin yanında böyle yüzen küçük bir parça kalabilir.

Böyle bir dosyada CAM yazılımı frez yolunu doğru hesaplayamaz: delikten “içeri” girmeye çalışır ya da ters yüzeyi boşluk sanar. CAD ve CAM programlarının çoğunda bir onarım aracı vardır; ama marjinin tam üstündeki bir delik onarılmak yerine yeniden taranmalıdır, çünkü onarım orayı tahminle doldurur.

Devamı: Dental CAD/CAM yazılımları: hangi program hangi dosyayı okur ve yazar

STL dosyası nereden gelir, nereye gider?

Zincirde iki kez el değiştirir. Önce tarama dosyası olarak tarayıcıdan tasarım programına, sonra kronun tasarımı olarak tasarım programından CAM programına gider. CAM, STL’yi makineye özgü NC koduna çevirir; makineye giden son dosya artık STL değildir. Bütün yolu diş kazıma nedir yazısı adım adım anlatır.

Bir ayrıntı: STL dışa aktarmak her sistemde serbest değildir. inLab CAD’de bu ek lisans ister; 3Shape’in laboratuvar yazılımında da tarayıcı taramasını STL’ye aktarmak için ilgili lisansın açık olması gerekir.

Hekim tarafında işlem genellikle birkaç tıklamadır. Örneğin 3Shape Unite’ta önce vaka açılır ve dışa aktarma menüsünden taramalar işaretlenir; sonra konum, dosya adı ve biçim (DCM, STL ya da PLY) belirlenip dosya kaydedilir. 3Shape yalnız işlenmiş ya da gönderilmiş taramaların dışa aktarılabildiğini belirtir. Medit’te ise dışa aktarma tarama uygulamasından değil, Medit Link’in dosya yönetiminden yapılır. Programın adımları sürümle değişir; güncel yol her zaman üreticinin destek sayfasındadır.

STL neyle karıştırılır?

STL ve NC kodu. STL kronun biçimidir; NC kodu, o biçimi diskten çıkarmak için ucun hangi sırayla nereye gideceğini yazar. Aynı kron STL’si iki farklı makine için iki farklı NC kodu verir.

STL ve sistemin kendi biçimi. Tarayıcı ve tasarım programlarının kendi dosya biçimleri vardır (3Shape’te DCM ve 3oxz gibi). Bunlar ek bilgi taşır ama her programda açılmaz. STL ise daha az bilgi taşır ama her yerde açılır.

STL ve tarama. “STL gönder” denince çoğu zaman tarama kastedilir, ama kronun tasarımı da STL’dir. Dosyayı paylaşırken hangisi olduğunu adına yazmak karışıklığı önler.