Dental freze makinesi nedir? Parçaları ve ne işe yaradığı

Dental freze makinesi ne yapar?

Dental freze makinesi, bir malzeme kütlesini dönen bir uçla oyarak istenen biçimi çıkaran makinedir. Metal işlemede yüzyıldır kullanılır. Dişçilikte kullanılan türü küçüktür, masa üstüne ya da tezgâh altına sığar ve bilgisayarla yönetilir: hangi noktaya hangi uçla, hangi hızda gidileceğini bir dosya söyler.

O dosyayı CAM yazılımı üretir. Teknisyen kronu ekranda tasarlar, CAM yazılımı onu sanal olarak diskin içine yerleştirir ve uçların izleyeceği yolu hesaplar. Makine bu yolu adım adım uygular. Sonuç, diskin içinde ince köprücüklerle tutunan bir kron olur.

Makine tasarım yapmaz, dosyada ne varsa onu kazır. Ekranda marjini kalın bırakılmış bir kron makineden de kalın marjinle çıkar; makine bunu düzeltmez.

Devamı: Diş kazıma nedir: taramadan fırına bütün zincir

Dental freze makinesi hangi parçalardan oluşur?

Marka ne olursa olsun kapağı açınca aynı altı parçayı görürsünüz:

• Gövde ve kabin: titreşimi azaltan ağır bir iskelet ve kapalı bir çalışma odası. Kazıma sırasında kapı kapalıdır.
• İş mili (spindle): ucu çok yüksek devirde döndüren motorlu mil. Örneğin Roland DWX-53D’nin iş mili 6.000-30.000 devir/dakika, vhf K5+’ınki 60.000 devir/dakika döner.
• Freze ucu: malzemeyi kesen döner uç. Kalın uç hızlı kaba iş yapar, ince uç ayrıntıyı işler.
• Tutucu: diski ya da bloğu sıkıca kavrayan halka veya çene. Parça kazıma boyunca buna bağlıdır.
• Takım değiştirici: farklı uçların beklediği hazne. Makine iş sırasında ucu kendisi değiştirir; DWX-53D’de 15, vhf K5+’ta 16 uçluk yer vardır.
• Emiş ya da su sistemi: kuru makinede tozu çeken emiş, ıslak makinede ucu soğutan ve tozu yıkayan su.

Bu parçaların en çok bakım isteyeni uçlardır. Uçlar aşınır ve aşınmış uç marjinde pürüz ya da küçük kırıklar bırakabilir. Bir ucun kaç parça dayanacağı malzemeye, ucun kaplamasına, çapına ve makineye göre çok değişir; bu yüzden güvenilir tek bir sayı yoktur. Laboratuvarlar uçları sayaçla ya da görsel kontrolle takip eder.

Freze makinesinde eksen ne demek?

Eksen, makinenin hareket edebildiği yöndür. Her makinede üç doğrusal eksen vardır: sağa-sola (X), ileri-geri (Y), yukarı-aşağı (Z). Bunlarla uç malzemenin her noktasına ulaşabilir ama hep aynı açıdan, dik olarak.

Dişin bazı yerlerine bu yolla erişilemez: içe doğru eğilen yüzeyler, ön dişlerin ince kenarları, implant üstü parçalarda açılı vida kanalı. Bunun için diski tutan parça döndürülür:

• 4 eksenli makine: üç doğrusal eksene bir döner eksen (A) ekler; disk kendi ekseni etrafında döner.
• 5 eksenli makine: ikinci bir döner eksen (B) ekler; disk eğilir, uç parçaya eğik açıyla girebilir.

Bir örnek: Roland DWX-53D’de A ekseni ±360°, B ekseni ±35° döner. Kısa tanım sözlükte.

Devamı: Dental freze makinesi nasıl çalışır: eksenler kazıma sırasında nasıl birlikte çalışır

Kuru ve ıslak makine farkı nedir?

Fark soğutmadadır: kuru makine tozu emişle çeker, ıslak makine ucu soğutma sıvısıyla soğutur. Hangisinin gerektiğini malzeme belirler (kuru kazıma, ıslak taşlama):

• Kuru kazıma: ön sinterlenmiş (henüz yumuşak) zirkonyum, PMMA ve mum genellikle kuru kazınır. Toz emişle çekilir.
• Islak taşlama: lityum disilikat gibi cam seramikler soğutma sıvısıyla işlenir; kuru işlemek ucu ve parçayı ısıtır.

Bazı makineler ikisini de yapar. Dentsply Sirona inLab MC X5 böyle bir makinedir: cam seramikte ıslak çalışır, zirkonyuma geçerken kuru moda döner. Kuru makinelerin listesinde ise cam seramik yoktur; DWX-53D’nin üretici listesi buna bir örnektir.

Dental freze makinesi hangi malzemeyi işler?

Üreticinin listesinde yazanı; listede olmayanı değil. Tipik bir kuru makinenin listesi: zirkonyum, PMMA, PEEK, kompozit, mum ve sinterlenmemiş kobalt-krom. Islak çalışabilen bir makine buna cam seramik blokları ekler.

Bazen sınırı makine değil, malzemenin üreticisi koyar. Ivoclar, IPS e.max CAD bloğunun yalnız yetkili CAD/CAM sistemlerinde işlenmesini şart koşar. Yani “makinem ıslak çalışıyor” demek, her markanın bloğunu kazıyabileceğiniz anlamına gelmez; bloğun kalınlık ve fırın kuralları e.max CAD rehberinde.

Malzemenin geldiği biçim de makineyi etkiler: disk mi, blok mu? MC X5’in broşürüne göre makine 98,5 mm çapında ve en çok 35 mm kalınlıkta disk alır; ayrıca 8 bloğa kadar çoklu blok tutucu takılabilir.

Devamı: Blok ve disk nedir: malzemenin biçimleri ve ölçüleri

5 eksen her zaman daha mı iyi?

Hayır. Beşinci eksen erişim kazandırır: makine eğik açı gerektiren geometrileri de işleyebilir. Doğruluk ise makinenin yapısına, uçlarına, kalibrasyonuna ve CAM yazılımına bağlıdır.

Bunu gösteren bir çalışma var. Kirsch ve arkadaşları (2017) aynı 30 vakayı dört makinede kazıdı. Kronun iç yüzeyindeki sapma iki 5 eksenli makinede yaklaşık 32-34 µm, 4 eksenli MC XL-EF’te 34,4 µm çıktı; aradaki fark birkaç mikrometre. En kötü sonuç da 4 eksenli, daha eski bir makineden geldi (62,1 µm). Yani iki 4 eksenli makine arasındaki fark, 4 ile 5 eksen arasındaki farktan çok daha büyüktü.

Devamı: Zirkonyum kazıma makinesi fiyatları: makinenin gerçek maliyeti

Dental freze makinesi neyle karıştırılır?

En sık atölye CNC’siyle (bilgisayar kontrollü genel amaçlı freze tezgâhı) ve kendi ucuyla.

Dental freze ve masaüstü CNC. Hobi ve atölye CNC’leri de üç eksende kazır, ama bir kronu kazımaya yetmezler. Diski eğemedikleri için alttan oyuk yüzeylere ulaşamazlar. İş milleri dental makinelerinkinden yavaş döner; fissür ve marjin için gereken çok ince uçlar bu devirde düzgün kesmez. Zirkonyum tozunu toplayacak kapalı kabin ve emişleri yoktur. En önemlisi, CAM yazılımında “Katana STML 18 mm” gibi bir disk seçip hazır kazıma ayarını çağıramazsınız; o ayarlar dental makineyle birlikte gelir.

Freze makinesi ve frez. Makineye “freze”, malzemeyi kesen uca “frez” ya da “freze ucu” denir. Ağızda kullanılan döner aletlere de “frez” denir; işleri farklıdır.

Kazıma ve taşlama. Yumuşak malzemede uç malzemeyi keser (kazıma); sert cam seramikte elmas uç malzemeyi aşındırır (taşlama). Türkçede ikisine de çoğunlukla “kazıma” denir.