Diş kazıma nedir? Dijital diş yapımının mantığı

Diş kazıma ne demek?

Diş kazıma, ağza takılacak bir parçanın bir malzeme kütlesinden makineyle oyularak çıkarılmasıdır. İngilizcesi dental milling. Kazınan kütle çoğu zaman yuvarlak bir disk ya da küçük bir blok; oyan alet ise yüksek devirde dönen ince uçlarıyla bir freze makinesi.

Heykeltıraş mermer bloktan fazlasını yontarak heykeli çıkarır. Freze makinesi de kronu diskten böyle çıkarır; farkı, hangi noktadan ne kadar malzeme alacağını elle değil bir bilgisayar dosyasından okumasıdır. O dosya, hekim dişi taradıktan sonra teknisyenin ekranda kronu tasarlamasıyla oluşur.

Arama motorunda “diş kazıma” yazan bazı kişiler diş taşı temizliğini kastediyor. Bu sitenin konusu o değil: burada kazınan şey hastanın dişi değil, ona takılacak parçadır.

Elle yapımdan farkı ne?

Fark, parçanın nerede biçim aldığındadır: klasik yolda ustanın elinde, dijital yolda bir dosyada. Klasik yolda hekim ağızdan bir ölçü alır (dişlerin kalıbı). Laboratuvarda bu ölçüden alçı bir model dökülür, teknisyen parçayı mumla elle modeller, sonra metal dökülür ya da porselen elle katman katman yığılır. İyi sonuç ustanın elinde doğar.

Dijital yolda aynı iş üç parçaya bölünür:

1. Tarama: dişler ağız içi tarayıcıyla ya da alçı model masaüstü tarayıcıyla bilgisayara aktarılır.
2. Tasarım: teknisyen parçayı ekranda tasarlar. Buna CAD (bilgisayar destekli tasarım) denir.
3. Üretim: tasarım makinenin anlayacağı talimata çevrilir (CAM, bilgisayar destekli üretim) ve freze makinesi parçayı kazır.

Teknisyenin bildiği iş değişmez, aleti değişir. Tüberkülün yüksekliğini spatulla mum ekleyip kazıyarak değil, ekranda yüzeyi çekip iterek ayarlar; komşu dişle temas noktasını, çiğneme yüzeyinin kalınlığını ve kronun kenarını da aynı ekranda belirler.

Devamı: CAD/CAM nedir: tasarım ve üretim yazılımları ne yapar

Kazımayla hangi parçalar yapılır?

En sık kron yapılır; köprü, veneer, inley, onley, altyapı ve geçici parçalar da kazınır. Dişin üstünü tamamen kaplayan parçaya kron (halk arasında “kaplama” ya da “diş kılıfı”) denir. Geri kalanlar:

• Köprü: eksik bir dişin yerini, iki yanındaki dişlere tutunarak dolduran birleşik parça.
• Veneer (lamine): ön dişin yalnız ön yüzünü kaplayan ince kabuk.
• İnley ve onley: dişin içindeki ya da tepesindeki bir boşluğu dolduran parça dolgu.
• Altyapı: üstüne porselen eklenecek iskelet.
• Geçici ve prova parçalar: asıl parça hazırlanırken kullanılan, plastikten kazınan parçalar.

Örneğin Ivoclar, IPS e.max CAD bloklarının kullanım alanlarını (endikasyonlarını) ince veneerden üç üyeli köprüye kadar sayar; hangi parçanın hangi malzemeyle yapılabileceğini her ürünün kendi kullanım kılavuzu belirler.

Hangi malzemeler kazınır?

En çok zirkonyum ve lityum disilikat cam seramik kazınır:

• Zirkonyum: beyaz, çok dayanıklı bir seramik. Yumuşak, tebeşir kıvamında bir diskten kazınır, sonra fırında sertleştirilir. Bkz. Zirkonyum nedir.
• Lityum disilikat cam seramik (en bilinen markası IPS e.max CAD): küçük bloklar hâlinde gelir, ıslak taşlanır, sonra fırında son rengini ve dayanımını alır.

Bunların yanında geçici parça için PMMA (bir tür akrilik plastik), döküm modeli için mum ve bazı makinelerde kobalt-krom gibi metaller de kazınır. Roland’ın DWX-53D kuru makinesi için verdiği liste buna iyi bir örnek: zirkonyum, PMMA, PEEK, kompozit, mum ve sinterlenmemiş CoCr.

Devamı: Blok ve disk nedir: malzeme hangi biçimde gelir

Kim yapar: laboratuvar, kazıma merkezi, klinik?

Üçü de yapar; aralarındaki fark, tasarımın ve makinenin aynı çatı altında olup olmadığıdır:

• Diş protez laboratuvarı: tasarımı da kazımayı da kendi yapar. Teknisyen hekimden gelen ölçü ya da tarama üzerinden çalışır.
• Kazıma merkezi (milling center): birden çok makinesi olan, laboratuvarlara ve kliniklere ücret karşılığı kazıma yapan işletme. Tasarımı siz yapıp yalnız kazımayı yaptırırsanız buna fason kazıma denir. Makine almak mı fason çalışmak mı daha mantıklı, zirkonyum kazıma makinesi fiyatları yazısı hesabın kalemlerini açar.
• Klinik (chairside): bazı muayenehanelerde tarama, tasarım ve kazıma aynı seansta, hasta koltuktayken yapılır.

Türkiye’de laboratuvar doğrudan hastaya hizmet veremez: Diş Protez Laboratuvarları Yönetmeliği, laboratuvarın hastayla irtibat kurmasını ve hekim dışında birinden iş kabul etmesini yasaklar. Yani hastanın muhatabı her zaman hekimdir.

Bir kron kaç adımda kazınır?

Sekiz adımda. Her adım bir dosya ya da parça üretir, sonraki adım onu alıp işler:

1. Tarama: dişin dijital kopyası alınır.
2. Dosya aktarımı: tarama, genellikle STL adlı 3B dosya biçiminde, tasarımcıya gönderilir.
3. Tasarım (CAD): kron ekranda biçimlendirilir.
4. Yerleşim (CAM): kron sanal olarak diskin içine konur, frez yolları hesaplanır.
5. Kazıma: freze makinesi önce kalın, sonra ince uçlarla kronu oyar. Makinenin içinde neler olduğunu dental freze makinesi nedir yazısı gösteriyor.
6. Ayırma: kronu diske bağlayan ince köprücükler (tutucular) kesilir.
7. Fırın: zirkonyum sinterlenir, e.max kristalize edilir (kristal yapısı dönüşür, son dayanımını ve rengini alır).
8. Bitim: boya, cila ve son kontrol.

Zirkonyumda dikkat edilecek bir nokta var: fırında parça yaklaşık %20 küçülür. Bu yüzden makineden çıkan tebeşir kıvamındaki kron, ağza girecek kronun belirgin biçimde büyüğüdür; CAM yazılımı büzülmeyi karşılayacak oranı baştan ekler. Nedenini Sinterleme nedir yazısı anlatıyor.

Devamı: Kazıma süreci: her adımda kim ne karar verir, hata nerede doğar

Diş kazıma neyle karıştırılır?

Kazıma ve 3B baskı. İkisi de bilgisayar dosyasından parça üretir, ama tersinden. Kazıma eksiltmeli üretimdir: büyük bir kütleden fazlası alınır. 3B baskı eklemeli üretimdir: parça ince katmanlar üst üste konarak büyür. Dişçilikte ikisi aynı laboratuvarda yan yana çalışır: zirkonyum ve e.max kron kazınır, çalışma modeli ya da cerrahi rehber gibi reçine parçalar çoğu zaman basılır.

Kazıma ve diş taşı temizliği. Halk dilinde “dişleri kazıtmak” diş taşı temizliği anlamına gelebilir. O bir ağız içi tedavidir; diş kazıma ise ağız dışında, makinede yapılan üretimdir.

Freze ve frez. “Freze makinesi” kazıma yapan makinedir. “Frez” ya da “freze ucu” ise o makinenin malzemeyi kesen döner ucudur. Hekimin ağızda kullandığı döner aletlere de “frez” denir; adları aynı, işleri farklı.