CAD/CAM nedir? Tarama, tasarım ve üretim

Dental CAD/CAM nedir, CAD ne, CAM ne?

CAD kronun ekranda tasarlanmasıdır, CAM ise o tasarımın makinede üretilmeye hazırlanması. İkisi ayrı programlarda, çoğu zaman ayrı kişilerce yapılır.

• CAD (computer-aided design, bilgisayar destekli tasarım): kronun ekranda tasarlanması. Teknisyen taranmış dişin üstünde kronun kenarını, biçimini, kalınlığını ve komşu dişlerle temaslarını belirler. Çıktı, kronun 3B dosyasıdır.
• CAM (computer-aided manufacturing, bilgisayar destekli üretim): o dosyanın makinenin anlayacağı talimata çevrilmesi. Kronun diskin neresine yerleşeceği, onu diske bağlayan tutucular ve uçların izleyeceği yol burada hesaplanır.

Bir azı kronu üzerinden izleyelim. CAD’de teknisyen taranmış dişin kenarını çizer, kronun biçimini komşu dişlere göre ayarlar ve dosyayı kaydeder; bu dosya yalnız kronun biçimidir. CAM’de aynı dosya sanal bir diskin içine konur, diske bağlanacağı tutucular eklenir ve uçların yolu hesaplanır. Makine bu son talimatı okur; kronun neye benzediğini bilmez, yalnız ucun nereye gideceğini bilir.

Dişçilikte “CAD/CAM” çoğu zaman bütün zincirin adı olarak da kullanılır: taramadan kazımaya kadar.

Dental CAD/CAM’de tarama nasıl yapılır?

İki yolu var: hekim ağızda doğrudan tarar ya da ölçüden dökülen alçı model laboratuvarda taranır. İki yolda da çıkan şey dişlerin 3B kopyasıdır:

• Ağız içi tarayıcı: hekim, elde tutulan küçük bir tarayıcıyı dişlerin üstünde gezdirir ve dişlerin 3B kopyasını doğrudan bilgisayara alır. Klasik ölçüye (dişlerin ölçü maddesiyle alınan kalıbı) gerek kalmaz; buna dijital ölçü denir.
• Model tarayıcı: hekim klasik ölçü alır, laboratuvarda alçı model dökülür ve masaüstü bir tarayıcıda taranır.

Kron için kesilip hazırlanan dişin yanında karşı çene ve dişlerin kapanışı da taranır. Bunlar olmadan tasarımcı kronun ne kadar yüksek olacağını tahmin etmek zorunda kalır.

CAD tasarım yazılımı ne yapar?

Taranmış dişin üstünde kronun 3B dosyasını oluşturur. Tasarımcı bu sırada dört karar verir, sıra da genellikle şöyledir:

1. Marjin: kronun dişle birleşeceği kenar çizgisi. Oturmayı en çok etkileyen karardır.
2. Yerleştirme yolu ve siman aralığı: kronun dişe hangi yönden takılacağı ve iç yüzeyde yapıştırıcı (siman) için ne kadar boşluk bırakılacağı.
3. Form ve temaslar: yazılım bir diş kütüphanesinden başlangıç biçimi önerir; tasarımcı onu komşu ve karşı dişlere göre ayarlar.
4. Malzeme sınırları: her malzemenin asgari kalınlığı vardır. Tasarım bu sınırın altına inmemelidir. Örneğin Ivoclar, IPS e.max CAD arka kronda en az 1,5 mm kalınlık ister; köprüde iki üyeyi birleştiren bölgenin kesiti en az 16 mm² olmalıdır. Bütün değerler e.max CAD rehberinde.

İyi bir CAD programı bu sınırları renkli bir kalınlık haritasıyla gösterir: ince kalan yer kırmızıya döner. Ama yazılım uyarır, karar vermez; hangi malzemenin hangi kalınlıkla kullanılacağını ürünün kendi kullanım kılavuzu belirler.

Tasarım bitince kron, taramadan ayrı bir 3B dosya olarak kaydedilir. Laboratuvarlarda yaygın CAD programlarına exocad DentalCAD, 3Shape Dental System ve Dentsply Sirona inLab CAD örnek verilebilir.

CAM yazılımı ne yapar, kronu nasıl üretime hazırlar?

CAD’den gelen kron dosyasını alır ve makinenin okuyacağı talimata çevirir. MillBox gibi bir CAM programında sıra şöyledir:

• Yerleşim (nesting): kron sanal diskin ya da bloğun içine konur. Birden çok parça aynı diske sığdırılır.
• Tutucular: parçayı kazıma bitene kadar diske bağlı tutan ince köprücükler eklenir.
• Büyütme: zirkonyum fırında küçüleceği için parça diskin etiketindeki oranla büyütülür. Neden: Sinterleme nedir.
• Takım yolu (frez yolu): hangi uçla, hangi sırayla, hangi yoldan gidileceği hesaplanır; önce kalın uçla kaba, sonra ince uçla ayrıntılı işleme.
• Makine kodu: bütün bunlar o makineye özgü bir talimat dosyasına yazılır.

Bilinen CAM programlarına hyperDENT, MillBox ve SUM3D örnek verilebilir. Bazı makineler kendi CAM programlarıyla birlikte satılır.

Devamı: Dental freze makinesi nedir: makine bu kodu nasıl uygular

CAD/CAM dosyası bir yerden ötekine nasıl gider?

Ortak bir dosya biçimiyle, çoğu zaman STL olarak. Tarama, tasarım ve üretim farklı yerlerde ve farklı programlarda yapılabildiği için bu ortak dil şarttır:

• STL: yüzeyi küçük üçgenlerden oluşan bir ağ olarak tanımlar. Renk taşımaz; neredeyse her CAD ve CAM programı okur.
• PLY ve OBJ: renk bilgisi de taşıyabilen ağ biçimleri. Medit, renkli tarama verisi için bunları önerir; 3Shape’in Unite yazılımı ise taramaları STL olarak renksiz verir, renk için PLY seçilir.

Her sistem her biçimi serbestçe vermez. Örneğin Dentsply Sirona’nın inLab CAD yazılımında STL dışa aktarma ek bir lisans gerektirir. Malzeme tarafında da sınır olabilir: Ivoclar, IPS e.max CAD bloklarının yalnız yetkili CAD/CAM sistemlerinde işlenmesini şart koşar. Bu yüzden sistem alırken “açık mı, kapalı mı” diye sorulur. Açık sistem başka üreticilerin dosyalarını ve malzemelerini kabul eder; kapalı sistemde tarayıcı, yazılım ve makine aynı üreticinin zincirinde kalır ve dışarıdan gelen bir taramayı açmak ya da dışarıya STL vermek ek lisans isteyebilir.

CAD/CAM neyle karıştırılır?

CAD/CAM ve “CAD/CAM kron”. En sık karışan ikili budur. CAD/CAM bir yöntemdir, malzeme değildir. “CAD/CAM kron” yalnız kronun dijital yolla yapıldığını söyler; zirkonyum mu, e.max mı, plastik mi olduğunu söylemez.

CAM ve freze makinesi. CAM bir yazılımdır, freze makinesi bir donanımdır. CAM yolu hesaplar, makine uygular. Aynı CAM programı farklı makinelerle çalışabilir.

Chairside ve laboratuvar CAD/CAM. Chairside (koltuk başı) sistemde tarama, tasarım ve kazıma aynı seansta muayenehanede yapılır. Laboratuvar sisteminde tarama klinikte, tasarım ve üretim laboratuvarda ya da kazıma merkezinde yapılır. Yöntem aynıdır, iş bölümü farklıdır.

Devamı: Dental CAD/CAM yazılımları: hangi program ne yapar, lisans modelleri