Translüsens nedir? Seramikte ışık geçirgenliği ve blok seçimi

Translüsens neden önemlidir?

Doğal dişe ışık vurduğunda ışığın bir kısmı mineden geçer, dentinde dağılır ve geri döner. Dişin derinliği olan, canlı görünümü buradan gelir. Işığı hiç geçirmeyen bir kron yanındaki dişlerin arasında düz ve cansız durur. Fazla geçiren kron ise griye çalar ve altındaki güdüğün rengini gösterir. Doğru translüsens bu iki uç arasında bir yerdedir.

Renk ve translüsens birbirinden ayrı düşünülemez. Aynı renk kodundaki iki restorasyon, translüsensleri farklıysa ağızda farklı görünür. Laboratuvara yalnız renk kodunun değil, güdüğün renginin ve dişin saydam bölgelerinin de bildirilmesi bundandır. Renk seçimi sayfasında bu bilgilerin nasıl aktarıldığı anlatılıyor.

Translüsens nasıl ölçülür?

Çalışmalarda iki ölçü kullanılır. Translüsens parametresi (TP), aynı örneğin siyah ve beyaz zemin üzerinde ölçülen renkleri arasındaki farktır. Yousry ve arkadaşlarının 2024 derlemesine göre TP 100 tam saydamlığı, 0 tam opaklığı gösterir. Kontrast oranı ise ters yönde çalışır: 0 tam translüsent, 1 tam opak demektir.

Kıyas için doğal dişin değerleri kullanılır. Hem bu derlemenin hem Alqutaibi ve arkadaşlarının 2022 derlemesinin aktardığına göre 1 mm kalınlıktaki dentinin TP değeri 16,4, minenin 18,7’dir. Bir seramiğin bu değerlere ne kadar yaklaştığı, ağızda ne kadar doğal duracağı hakkında fikir verir. Yine de çalışmalar farklı cihaz ve yöntemlerle ölçüm yaptığı için sonuçlar arasında geniş farklar vardır.

Zirkonyum neden daha opaktır?

Alqutaibi ve arkadaşları, klasik Y-TZP zirkonyumun opaklığını tane sınırlarının ve mikroyapı kusurlarının ışığı saçmasına bağlar. Gözenekler ve kırılma indisleri birbirini tutmayan bölgeler de ışığı dağıtır. Klasik 3Y zirkonyum bu yüzden opaktır ve uzun süre altyapı olarak, üstü porselenle kaplanarak kullanıldı.

Daha translüsent zirkonyum için itriya oranı artırılır ve yapıdaki kübik faz miktarı yükselir. Kübik kristal ışığı her yönde aynı kırdığı için daha az dağıtır. Alqutaibi ve arkadaşlarına göre yaklaşık yüzde 5 mol itriya içeren zirkonyumun yarıya yakını kübik fazdadır. Bunun bedeli dayanımda ödenir. Yousry ve arkadaşlarının derlemesi bükülme dayanımını ilk kuşak 3Y için yaklaşık 900-1200 MPa, 4Y için 600-900 MPa, 5Y için 700-800 MPa olarak verir. Aralıklar farklı çalışmalardan derlendiği için birbirine binebilir, ama yön bellidir. Translüsens ile dayanım arasındaki bu takas zirkonyum seçiminin ana konusudur; zirkonyum nedir yazısında daha ayrıntılı anlatılıyor.

Aynı derlemede 1 mm kalınlıktaki 5Y zirkonyum için TP 9,37 ile 29,7 arasında, 3Y için 4,43 ile 24 arasında bildirildi. Aralıkların bu kadar geniş olması markalar ve ölçüm yöntemleri arasındaki farktan gelir. Derlemenin aktardığı iki çalışmada 0,8 mm kalınlıktaki 5Y zirkonyum lityum disilikata ve dentine yaklaştı. Lityum disilikat genel olarak yine daha translüsenttir; ayrıntılı karşılaştırma e.max mı zirkonyum mu yazısında.

Kalınlık ve sinterleme translüsensi nasıl değiştirir?

Malzeme kalınlaştıkça translüsens düşer. Yousry ve arkadaşlarının aktardığı bir çalışmada 3Y zirkonyumun TP değeri 0,5 mm’de 16,12 iken 1,2 mm’de 9,25’e indi. Alqutaibi ve arkadaşları da translüsent zirkonyumun 0,5 mm’nin üstünde büyük ölçüde opak kaldığını yazar. CAD tasarımında kalınlık bu yüzden yalnız dayanımı değil görünümü de belirler. İnce bir lamine ile kalın bir azı kronu aynı bloktan kazınsa bile farklı ışık geçirir.

Sinter programı da translüsensi değiştirir. Derlemede aktarılan birkaç çalışmada hızlı sinter programları translüsensi düşürdü; bir 5Y malzemede 1 mm kalınlıkta TP, klasik programda 13,32 iken süper hızlı programda 4,68’e indi. Daha yüksek son sıcaklık ise taneleri büyütüp gözenekliliği azaltarak translüsensi artırdı, ancak derleme 1600 °C’nin üstünde yapıda boşluk oluştuğunu da not eder. Teknisyenin çıkaracağı sonuç, diskin üreticisinin önerdiği sinter programından sapmanın rengi ve translüsensi değiştirebileceğidir. Programlar zirkonyum sinterleme yazısında.

Renklendirmenin etkisi ise malzemeye bağlı. Derlemedeki bir çalışmada boyama sıvısı klasik itriya stabilize zirkonyumda translüsensi değiştirmedi, tam stabilize translüsent zirkonyumda düşürdü. Çok katmanlı zirkonyum da tek renkli zirkonyuma göre daha yüksek translüsens gösterdi.

CAD/CAM’de translüsens düzeyi nasıl seçilir?

Üreticiler blok ve diskleri translüsens düzeyine göre adlandırır. Ivoclar’ın IPS e.max CAD sayfasında HT (yüksek translüsens) inley ve onley gibi küçük restorasyonlar için önerilir. MT, HT’den daha yüksek parlaklık isteyen işler içindir ve LT’den daha translüsenttir. LT (düşük translüsens) arka kron gibi büyük restorasyonlar içindir. MO, renk değiştirmiş güdüklerde ve altyapı ya da abutment çözümlerinde kullanılır. Impulse ise belirgin opalesansı olan, lamine için ayrılmış bir sürümdür.

Seçimde güdüğün rengi, restorasyonun kalınlığı ve komşu dişlerin görünümü birlikte değerlendirilir. Koyu bir güdüğün üstündeki ince ve yüksek translüsensli parça güdüğü gösterir. Böyle bir vakada daha opak bir düzey seçilir ya da tasarım kalınlaştırılır. Açık renkli güdük üzerindeki küçük bir inleyde HT, kenarları dişe karıştırır.

Zirkonyum disklerde de benzer bir ayrım var. Bazı çok katmanlı disklerde boyundan kesici kenara doğru renk ve translüsens birlikte değişir. Kazıma yazılımında kronun disk içinde nereye yerleştirildiği, bu geçişten ne kadarının kullanılacağını belirler. Disk tipleri zirkonyum blok çeşitleri yazısında anlatılıyor. İnce ve translüsent parçalarda simanın rengi de sonuca yansıyabilir; bu konu simantasyon sayfasında.